Bir Geçim Yolu

İzmir’in Alsancak istasyonundan öğleye doğru saat onda Aydın postası kalkar. Dört tane üçüncü, bir tane birinci, iki de ikinci mevkiden ibaret yedi vagonlu bir katar.Ben saat ona beş kala ikinci mevkiye girdiğim zaman kompartıman bütün yükünü zaten almıştı. Kızılçullu’daki çoluk çocuk akınından sonra ise büsbütün tıkıldık, hepimiz iç içe girdik.Anlattığım olay iki sene evvel oldu. O zamanlar Aydın postasını yapan katar bugünküler gibi basık tavanlı değildi. Tavanları bir buçuk misli daha yüksekti.Kızılçullu istasyonunda bizim kompartımana bir de köylü bindi. Yanında iki torbalı bir heybe vardı. Onu kaldırdı, bir ip cambazı kadar çevik bir hareketle pencerenin yanındaki şapka demirlerinden birine astı.Buraya kadar seyahatimizde bir fevkaladelik yoktu. Fakat bir aralık gözüm heybeye ilişti. Dikkat çekici bir renk çeşidini ve harikulade bir deseni taşıyordu. Bu heybe üzerinde neler yoktu? Bahçeler, ağaçlar, çeşmeler, ince kadın yüzleri; sanki bir Leyla ile Mecnun hikâyesi... Meğersem heybenin içerisi daha alakalı şeylerle doluymuş... Bunu da iki dakika sonra anladık.Bu iki dakikanın ilk saniyelerindendi. Yine heybeye, üzerindeki çiçek ve ağaç resimlerine bakıyordum. Birdenbire, bir tarafından küçük bir maymun başı uzandı. Nasıl bir tane? İki, hatta üç... Bir ara başlarından sonra yavaş yavaş ellerini de çıkarmışlardı. Gözlerini kırpıştırarak etrafta alaya alacak adam arıyorlardı.Arkamda Kuşçuburnu'na gidecek tüccarlardan biri, elindeki cevizli susam helvasını maymunlardan birine uzattı uzatmadı ki bir saniyede, heybeden sıçrayan hayvan derhal omuz üstlerine gelmişti. Tüccar:- Yok, dedi, önce bize bir numara... Kolay kolay adama cevizli susam vermezler.Sen misin numeroyu isteyen? Maymun, elini uzatır uzatmaz şapkasını kaptığı gibi, yallah, vagonun bir ucuna...Tuhaf olan şu ki heybede görünen diğer üç maymun yedi tane olmuştu. Son dakikaya kadar bir numaralı maymunla tüccar arasında geçen olaya hiç hareket etmeden bakıyorlardı fakat bunu takip eden saniyelerde o kadar çevik fırladılar ki, vagonda bulunan yedi adamın şapkası daha, tavanın yedi tarafına asıldı.Bu sıralarda Gaziemir'i geçmiştik. Tren yavaş ve hızlı, nasıl koşacağını bilmeyen bir atlet gibi koşuyordu ama hiçbirimiz bunun farkında değildik. Bütün gözlerimiz şapkalardaydı.- Şu maymunlar olur şey değildir canım, diyorduk. Hele bir de bu sözleri, şapkaları üzerinde bir oyun oynanan adamlar söylüyordu. Eğer böyle olaylar da olmasa, tren yolculuğu çekilmezdi hani!Doğru ama şapkalar tavandaydı. Maymunlar vagonun bir ucundan öteki ucuna koşuyorlar, kuyruklarıyla birbirlerine tutunup bir halka oluşturuyorlardı. Sonra aynı dakikada şapkalar başa geçiyor ve cambaz numerosu biter bitmez, reverans yapan bir adam gibi şapkalar birer ellerinde vagonun ortasına kadar havada eğiliyorlar, alkış topluyorlardı.Ya heybenin sahibi. Bu kadar vurdumduymaz adam görmemiştik.Ben Aydın'a çıkacaktım. İzmir'den sonra beşinci istasyonda, şapka sahiplerinden biri yani ceviz susamlı adam, hazırlığa başladı.- Kuşçuburnu'nda ineceğim, diyordu, doğrusu iyi bir yolculuk ettik.Biraz durdu:- Ey, bakalım, diye konuştu. Şapkayı geri attık. On dakika sonra Kuşçu'dayız.Ama kime söylüyordu. Kime anlatıyordu? Sonuç olarak, kendisi de bunu anlar gibi oldu. Yerinden kalktı, hayvanın yukarı tarafta tünediği köşeye gelince:- Arkadaş, dedi. Herhalde söylediklerimi işitiyorsun. Bizim şapkayı diyorum…Dakikalar geçiyor. On dakika, yedi dakika, altı dakika... Maymun biraz eğildi. Oh... Şapkayı uzatıyor, hele şükür. Ne anlayışlı hayvan! İstasyona iki dakika kaldığını nasıl da anladı fakat uzatılan şapkayı sahibi tam tutmak üzereydi ki birdenbire çekti. Vagonun öteki başına fırlattı. Tüccar bu sefer köylüye yanaşmıştı:- Olur adam değilsin yahu, diyordu. İndir şu hayvanı birader. Kuşçuburnu'na geliyoruz dedik aa…Hiç ses yok. Adam dilsiz mi sağır mı? Bütün vagondakiler bunu halledemediler.Az sonra Kuşçu'dayız, tren bekleyemeyecek. İnenler, çıkanlar, vagonda yeni bir hareket... Tüccar bir aralık kanepelerin üstüne çıkmak istedi. Fakat hangi kanepenin üstüne? Hepsi dopdolu...- Tüh, dedi, bir oyun için bir şapka, hem de yepyeni...Çan çalıyordu. Bavullarını kurtarıp merdivenleri dar bir şekilde atladı.İkinci perde bundan sonra başladı işte çünkü tavanda yedi şapka daha vardı. Şapka sahiplerinden üçü Torbalı’da, dördü de Germencik’te ineceklerdi. Eğer şimdiden harekete geçmezlerse yandı şapkalar…Vagonda on yedi kişiydik. Şapka sahipleri kendilerini koruyarak bir tedbir için yerlerini değiştirerek baş başa verdiler. İçlerinden biri yine köylüye hitap edecek oldu. Fakat yine ses yok. Sonra, bir öteki yalvarmaya başladı. Bir üçüncüsü ceviz, fındık gösterdi. Hayır! Şapka sahiplerinden üçü iyilik kâr etmeyeceğini anlamışlardı ama Torbalı’ya da gelmişlerdi. Aman şapkalarımız... Tüh, bir oyun için bir şapka... Hem de yepyeni şapkalar.Hemen haber vereyim ki Germencik’e inen diğer dört kişiden de ancak bir tanesi malını kurtarabilmişti. Vagon da burada artık boşalmıştı. Aydın yolcusu olarak yalnız ben ve köylü kalmıştık. Hayvanlar hâlâ tünedikleri yerde duruyorlardı.- Galiba, dedim, inmeye hiç niyetleri yok.- Hayır, dedi, tren kalkınca inerler.Vay köpoğulları. Germencik'ten Aydın’a doğru ilk tekerlek dönmeye ve hızlanmaya başlamıştı ki birer birer atlamasınlar mı?. Yedisi de şapkaları çıkardılar, köylünün yanı başına koydular. O da ağızlarına birer şeker bıraktı. Fakat sekizinci maymuna, yani şapka oyununu kaybedene sadece yalattı. O kadar.Tuhaf tuhaf adamın yüzüne bakıyordum:- Eh, dedi, ne yapalım. Kabahat benim mi? Oyuna onlar kalktı. Bu da bir geçim yolu işte!