Eserini seslendirmek: hikâyene ses kazandırmanın dört yolu

Distory’de öykülerin çoğu dinlenir. Metin ne kadar iyi olursa olsun, dinleyiciye ulaşan şey bir ses, bir tını, bir es’tir. Bu yüzden eserini sese nasıl dönüştüreceğin, yazdığın kadar önemli bir karar.

Studio’da Yeni eser akışının ikinci adımı “Sesini ekle” der ve iki seçenek sunar: Ses dosyam var ya da Seslendirme istiyorum. Bu iki düğmenin arkasında dört ayrı yol var. Aşağıda her birini, ne zaman işine yarayacağını ve kayda girmeden önce bilmen gerekenleri anlatıyoruz.

1. Kendi sesinle kayıt

Dinleyiciyle aranızdaki mesafenin en kısa olduğu yol bu. Cümlenin nerede soluklanacağını, hangi kelimenin altının çizileceğini, hangi satırın neredeyse fısıltıyla okunacağını en iyi sen bilirsin. Zamanla sesin de imzanın bir parçası olur; seni dinleyen biri başka bir öykünde de sesini tanır.

Pahalı bir donanım gerekmez. Doğru kullanılan bir telefon şaşırtıcı derecede temiz bir kayıt verir.

• Yumuşak bir oda seç. Halı, perde, dolu kitaplık ve yumuşak mobilya yankıyı emer. Boş, fayanslı odalar sesi geri yansıtır.
• Dış seslerden uzak dur. Açık pencere, trafik, buzdolabı uğultusu sonradan temizlenmesi en zor seslerdir.
• Mesafeyi sabit tut. Telefonu ağzından 15–20 cm uzakta tut. Çok yaklaşırsan “p” ve “b” patlar, çok uzaklaşırsan odanın sesi kayda karışır.
• Isın. İlk denemeyi ciddiye alma. Sesinin açılması ve doğru tonu bulman birkaç dakika sürer.

Kayıt sırasında:

• Yavaşla. Acele okunan cümle senin kafandaki ritme göredir, dinleyicinin kulağına göre değil.
• Nefes al. Paragraf aralarındaki doğal boşluklar dinleyiciye de öyküyü sindirmek için zaman verir.
• Hata yaparsan dur. İki saniye sessiz bekle, cümleyi baştan al. Kurguda o hatayı kesmek böylece çok kolaylaşır.
• Sahneye gir. Hüzünlü bir sahneyi gülümseyerek okuyamazsın; mikrofon bunu hemen ele verir.

Kaydı Studio’da “Ses dosyam var” ile yüklersin: m4a, mp3 ya da wav, en çok 200 MB. Yükleme kesilirse kaldığı yerden sürer. “Seslendiren adı” alanına kendi adını yazabilirsin.

2. Seslendirme başvurusu

Bazen metin hazırdır ama sesin o gün yorgundur, ya da öykünün başka bir yoruma ihtiyacı olduğunu hissedersin. O zaman ikinci adımda Seslendirme istiyorum seçersin.

Nasıl işler:

• Gönderdiğinde eserin “Seslendirme bekliyor” olur. Editör eseri inceler, seslendirmeyi onaylar ve hazırlar: ya bir seslendirmene verir ya da ses sentezi kullanan bir seslendirmen profiliyle üretir.
• Sesin ne aşamada olduğunu eserin mesaj akışından izlersin. Ses hazır olunca akışa “Ses hazırlandı” notu düşer. Beğenmediğin bir şey olursa aynı akıştan editöre yazarsın.
• Kendi dosyanla başlayıp vazgeçersen, eser incelemedeyken eser sayfasından da seslendirme isteyebilirsin.
• Bu yolu seçerken kapak için de “Görsel talep ediyorum” diyebilirsin; ikisi ayrı seçimlerdir. Kapak yolları için Etkileyici kapak tasarımı yazısına bak.

Ses sentezi hakkında açık olalım. Distory’de eserin üstünde “yapay ses” rozeti yoktur. Ses sentezi kullanılan seslendirmen profillerinde bu, profilin Hakkında bölümünde açıkça yazılır (“Bu ses, Distory’nin ses sentezi teknolojisiyle üretilmiştir.” gibi bir notla). Not olmadan böyle bir profil kaydedilemez; dinleyici kimin, neyin okuduğunu her zaman öğrenebilir. Studio’da yazarın kendi başına çalıştırdığı bir yapay seslendirme aracı yoktur; yapay sesle seslendirme yalnız bu başvuru yoluyla, editörün elinden geçer.

Sahiplik. Metnin ve öykünün telif hakkı sende kalır. Senin isteğinle Distory’nin hazırladığı ses Distory’ye aittir ve eserle birlikte kullanılır. Ayrıntı Telif hakların güvende yazısında.

Podcastte bu yol yoktur; podcast bölümünde ses dosyası zorunludur.

3. Tanıdığın bir seslendirmenle çalışmak

Bir oyuncu, bir radyocu ya da sesini sevdiğin bir arkadaş. Kaydı o yapar, dosyayı sen yüklersin.

• Net bir yön ver. Hangi karakterin hangi tonda konuştuğunu, sahnelerin nerede kırıldığını baştan anlat.
• Örnek göster. “Şu filmdeki şu sahnenin havasını arıyorum” demek çok zaman kazandırır.
• İzni netleştir. Göndermeden önce verdiğin telif beyanı “metin ve ses bana aittir ya da kullanım iznim var” der. Seslendirmeninle kaydın Distory’de yayımlanacağını konuşmuş olun.
• Emeği görünür kıl. “Seslendiren adı” alanına onun adını yaz; künyede görünür.

4. Ortak eser

Seslendirmeninin kendi hesabıyla eserde yer almasını istiyorsan Studio’daki Ortak eser oluştur yolunu kullan. Projeyi açar, seslendirmenini e-postayla “Seslendirmen” rolüyle davet edersin. Davetli kabul eder, kendi katkısı için telif beyanını verir ve ses dosyasını proje sayfasından kendisi yükler. Künyede ikiniz de görünürsünüz. Adımlar Ortak eser ve künye yazısında.

Yüklemeden önce: kurgu

Hangi yolu seçersen seç, ham kaydı yüklemeden önce küçük bir kurgu dokunuşu gerekir. Ses seviyesini ayarlamakla uğraşman gerekmez; her kayıt dinleyiciye aynı yükseklikte ulaşır. Ama kayda kurgu yapılmaz: hatalar kesilmez, gürültü temizlenmez, sessizlikler kırpılmaz. Bunlar sende:

• Hatalı cümleleri kes. Kayıtta bıraktığın iki saniyelik boşluklar burada işe yarar.
• Uzun sessizlikleri kısalt. Üç saniyeyi aşan boşluk dinleyicinin dikkatini dağıtır.
• Nefesleri tamamen silme. Hepsi silinince kayıt cansızlaşır. Doğal boşluk bırak.
• Başı ve sonu yumuşat. Sesin birden patlayarak başlaması ya da bıçak gibi kesilmesi rahatsız eder; kısa bir açılma ve sönme yeter.
• Fon müziğini abartma. Kullanacaksan çok hafif olsun, sesinin önüne geçmesin; müziğin kullanım hakkı da sende olmalı.
• İyi kaliteyi yükle. Dinleyicinin duyduğu ses, yüklediğin dosyanın kalitesini aşamaz. Mümkünse wav ya da yüksek kaliteli bir dosya yükle.

“Distory sunar” girişi. Öykü ve dizi öyküde dinleyici oynat’a bastığında uygulama kısa bir “Distory sunar” girişi, sonunda da “Distory sundu” kapanışı çalar. Bu sesler kendi kaydına eklenmez; senin eklemen de gerekmez. Kaydın doğrudan öykünün ilk cümlesiyle başlasın.

Yükledikten sonra ses kısa bir süre hazırlanır; durumunu Studio’daki eser sayfasında görürsün. Bir sorun olursa mesaj akışına “Ses hazırlanamadı” notu düşer ve dosyayı yeniden yüklersin. Eser yayına girdikten sonra sesi değiştirmek istersen eser sayfasından editöre “Düzeltme iste” mesajı gönderirsin.

Hangi yol sana uygun?

• Sesini seviyor, dinleyiciyle doğrudan bir bağ kurmak istiyorsan: kendi sesin.
• Metne odaklanıp sesi yayın ekibine bırakmak istiyorsan: seslendirme başvurusu.
• Yorumunu birlikte tartışacağın birini tanıyorsan: tanıdığın seslendirmen ya da onun da künyede hesabıyla yer alması için ortak eser.

Yazılı bir metin sese dönüştüğünde yeni bir biçim kazanır. Her vurgu, her es öyküne bir katman ekler. Eserinin ihtiyaç duyduğu sesi bul, ya da o ses sen ol.